تصویر کتاب
+ نوشته شده در شنبه شانزدهم تیر 1386ساعت 22:37 توسط mahdi
معرفي كتاب قمه زني سنت يا بدعت
معرفي كتاب قمه زني سنت يا بدعت
روزنامه جمهوري اسلامي > شماره 8005 14/12/85
كتاب « قمه زني سنت يا بدعت » را مهدي مسائلي نوشته و انتشارات گلبن آن را در 216 صفحه منتشر كرده است . در فهرست كتاب مذكور عناوين زير ديده مي شود : اهميت عزاداري قمه چيست و قمه زن كيست قمه زني از منظر تاريخ دلايل قمه زنان دلايل حرمت قمه زني و عناوين متعدد ديگر. در برخي از صفحات كتاب مذكور چنين مي خوانيم :
جنبش كربلا به عنوان يك نهضت مقدس مذهبي و يك حركت سياسي از نوع انقلابي آن پايدارترين جنبش سياسي مذهبي در فرهنگ سياسي شيعه است . اين جنبش حركتي بود در جهت احياي ارزش هاي دين و ستيز با فساد ستم بدعت و خيانت چنين بود كه سرلوحه حركت ها و سرمشق جنبش هاي بسيار قرار گرفت و امام حسين (ع ) اسوه اي ماندگار گرديد. نقش اين قيام از آغاز در ماندگاري مكتب حيات بخش اسلام و پاسداري از كيان ارزش هاي ديني به گونه اي بوده كه گفته اند : الاسلام محمدي الحدوث حسيني البقا.
اما اين رويداد بزرگ از يك سوي به خاطر عشق ژرف و كران ناپيدايي كه شيعيان به آفريننده حماسه آن دارند واز ديگر سوي به خاطر كينه و دشمني امويان و هواداران و پيروان آنان كه در درازاي تاريخ با اين حماسه انسان ساز و ستم سوز داشته و دارند بيش از هر رويدادي گرفتار گردبادهاي سهمگين خرافه و تحريف بوده و هست . متاسفانه از آغاز دست هايي در كار بودند كه مي خواستند امام را از الگوشدن بر كنار بدارند و به مسلمانان چنين بباورانند كاري را كه امام انجام داد و حركتي را كه او بنيان گذارد شخصي بود و ويژه او و شماري از ياران و خويشان ; از اين روي نمي توان و نبايد آن را الگويي براي همه كسان و در همه زمان ها قرار داد.
خوشبختانه عالمان آگاه پس از رويداد عاشورا چه در زمان حضور و چه در زمان غيبت در برابر فتنه بزرگ تحريف چهره عاشورا و عاشوراييان ايستادند. اينان در طول تاريخ پرفراز و نشيب اسلام با كساني كه بر آن بودند هدف امام حسين را وارونه جلوه دهند و از اين راه به هدفهاي شيطاني خود دست يابند به رويارويي جدي برخاستند.
عالمان آگاه متعهد و راستين با سرمشق از امامان و اسوه قراردادن آنان عليه گردباد بنيان برافكن تحريف گري و بدعت گذاري كه از سوي دربارهاي ستم و حاكمان زر و زور بر شاخها دميده مي شد و با تلاش عالمان درباري آذين بندي مي گرديد قد برافراشتند و با خطابه ها و نوشته هاي خود به شرح جز جز برنامه ها و هدفهاي امام حسين (ع ) پرداختند و نگذاشتند جامعه بويژه جامعه شيعي در باتلاق اين سياهي فرو رود و با كنارگذاشتن مشعل هدايتي چون حسين (ع ) در كنام ذلت گرفتار آيد.
اگر نبود حركت روشن گرانه آنان در درازاي تاريخ اسلام اكنون با آن موج لجن پراكني عليه زيبايي ها و قداست امام حسين (ع ) عاشورا مانند هزاران هزار پديده و رويداد تاريخي در گردوغبار گذشت زمان گم شده بود.
اينجاست كه پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله مي فرمايند :
« يحمل هذاالدين في كل قرن عدول ينفون عنه تاويل المبطلين و تحريف الغالين و انتحال الجاهلين كما ينفي الكير خبث الحديد. » ;
« در هر قرني كسان عادلي به پاسداري از دين برمي خيزند و تاويل باطل گرايان و حريف غلوكنندگان و دروغ نادانان را از دين مي زدايند; همان گونه كه دم آهنگر مواد زائد آهن را از بين مي برد. »
يكي از اين بدعت ها و تحريف ها كه متاسفانه در چند سال اخير دست هايي آگاهانه يا غيرآگاهانه به ترويج آن مي پردازند بدعت قمه زني مي باشد. قمه زني نه تنها با روح و تعاليم اسلامي رابطه اي ندارد; بلكه در تقابلي آشكار با آنها بوده و همين بعد آن از واقعيت هاي ديني است كه سبب شده نقش بسياري زيادي در تخريب چهره تشيع داشته باشد. خوشبختانه رهبر فقيه و روشنگر انقلاب اسلامي حضرت آيت الله العظمي خامنه اي به عنوان پيش تاز مبارزه با اين گونه بدعت ها فرمايشات روشن گرانه اي را در سال 1373 درباره خطر قمه زني و آثار سو آن بيان نمودند . كه توانست پرده هاي جهل و خرافه را كنار زده و ماهيت اين اعمال موهن را نمايان سازد.
البته همانگونه كه ايشان پيش بيني نموده بودند عده اي كه به اين مسائل دل بسته بودند در مقابل اين قضيه موضع گيري نمودند و حتي بعضي از افراد بيماردل و متحجر نيز با تواني بيش از گذشته به ميدان آمدند به گونه اي كه كسي را كه مخالف قمه زني مي باشد; مخالف نهضت حسيني تصور مي نمايند! عمل قمه زني را كه به طور معمول در صبح روز عاشورا انجام مي گرديد به روزهاي ديگر ساري نموده و حتي در اربعين سيدالشهدا(ع ) و يا شهادت امام علي (ع ) نيز به قمه زني مي پردازند.
قمه زني از منظر تاريخ
از نظر تاريخي مسلم است كه قمه زني در قبل صفويه هيچ گونه سابقه اي نداشته است و ترديدها در آن است كه آيا در زمان صفويه به وجود آمده است و يا اينكه بعد از صفويه و در زمان قاجاريه رواج يافته است
بعضي از محققان بر اين عقيده اند كه قمه زني در زمان صفويه تاسيس گرديده و صفويه آغازگر آن بوده اند. از ديدگاه اين افراد ايجاد و ظهور قمه زني در اين عصر به اين صورت بوده است كه در روز عاشورا سلاطين صفويه به بخشهاي خاصي از افواج ارتش غزلباش خود كه به گروه فدائيان قزلباش مشهور بودند دستور مي دادند تا به طور منظم و دسته بندي شده دسته هاي عزاداري راه بياندازند. نصرالله فلسفي در كتاب تاريخ شاه عباس كبير كه يكي از وسيع ترين و دقيق ترين تواريخ است (در پنج جلد) به تفصيل فوج فدائيان را تشريح مي كند. فدائيان قزلباش كه هميشه سرشان تراشيده بود (به نشانه آماده به خدمت بودن ) در روز عاشورا شمشير به دست بيرون مي آمدند و تصورشان اين بود كه نوعي همدردي و مواسات با اصحاب امام حسين (ع ) داشته باشند. آنان مي گفتند در چنين روزي كه امام حسين (ع ) و اصحابش و بني هاشم تير مي خورند پس ما هم اين حالت را براي خودمان ايجاد مي كنيم ; يعني نشان مي دهيم كه ما در راه امام حسين (ع ) فدوي هستيم ; و حاضريم سرمان بريده شود و اين شروع قمه زني شد.
اما بعضي ديگر از محققان و تاريخ نگاران نيز بر اين عقيده مي باشند كه آغاز قمه زني مربوط به دوره قاجار بوده و چنين عزاداري هايي حتي در عصر صفويه نيز وجود نداشته است .
سابقه حرمت قمه زني
برخلاف آنچه تصور مي گردد حرمت قمه زني در سال هاي اخير و بعد از فتواي رهبري مطرح گرديده است بايد گفت فقها و علماي بزرگي قبل از مقام معظم رهبري و حتي قبل ازانقلاب وجود داشته اند كه حكم بر حرمت قمه زني نموده اند كه از اين ميان مي توان از فقها بزرگي همچون :
آيت الله العظمي سيدمحمد حسن شيرازي مشهور به ميرزاي شيرازي (1230 ـ 1312 ق )
حاج شيخ عبدالكريم حائري يزدي (موسس حوزه علميه قم ) (1267 ـ 1355 ق )
زعيم بزرگ جهان تشيع آيت الله العظمي سيدابوالحسن اصفهاني (1284 ـ 1365 ق )
دانشمند پرآوازه شيعي آيت الله العظمي سيدمحسن امين عاملي (1284 ـ 1318 ق ) .
فقيه نامدار آيت الله العظمي سيدمحسن حكيم (متوفي 1348 ش ) .
علامه شيح محمد جواد مغنيه (1322 ـ 1400 ق ) .
فقيه مجاهد آيت الله العظمي عبدالكريم جزائري (1289 ـ 1342 ق ).
آيت الله محمدباقر بيرجندي (1276 ـ 1352 ق ) .
آيت الله سيدمحمد مهدي قزويني (متوفي 1358 ق ) .
آيت الله هبه الدين حسيني شهرستاني (1301 ـ 1386 ق )
آيت الله شيخ جعفر بديري (متوفي 1369 ق ) .
علامه شيخ محسن شراره (متوفي 1365 ق ) .
آيت الله شيخ محمد خالصي (متوفي 1383 ق ) .
عالم و زاهد معروف شيخ علي قمي (متوفي 1371 ق ) .
آيت الله شيخ غلامحسين تبريزي (1260 ـ 1359 ش )
امام خميني
آيت الله شهيد مطهري
و آيت الله شهيد سيدمحمدباقر صدر نام برد.
مرحوم سيدمحسن امين در كتاب خويش به نام « لتنزيه لاعمال الشيبه » با استدلال و برهان ثابت مي كند قمه زني و برخي ديگر از خرافات رايج در عزاداري امام حسين عليه السلام نه تنها ثوابي ندارد بلكه از نظر شرع مقدس حرام و از كارهاي شيطان است . در پي انتشار اين اثر كه با هدف پاكسازي گردهمايي هاي مذهبي از بدعت ها و گمراهي ها انجام شد مردم ناآگاه چنان در برابرش موضع گرفتند كه برخي از دوستانش خطر « انقلاب عوام » را به وي گوشزد كردند. ايشان در اين باره مي گويد :
در برابر اين رساله برخي از مردم برخاسته هياهو برپا ساختند و ناآگاهان را به هيجان آوردند... آنها در ميان بخش گسترده ناآگاه جامعه چنين پخش كردند كه فلاني (سيدمحسن امين ) برپاداشتن عزاي امام حسين عليه السلام را حرام كرده و علاوه بر اين مرا به خروج از دين متهم ساختند.
تبليغات فراگير در باره دانشمند مصلح دمشق چنان موثر افتاد كه حتي گروهي از گويندگان مذهبي در مسجدها به بيان گمراهي هايش پرداختند و برخي از مردم با گرو نهادن خانه خود و به دست آوردن اندكي پول در جهاد نامقدس ضد سيدمحسن شركت جستند.
ولي از آنجا كه حق با سيدبود بالاخره پيروز وسربلند شد. تا آنجا كه پس از اندك زماني آيت الله العظمي سيدابوالحسن اصفهاني ( كه در آن زمان مقام رياست تامه و مرجعيت عامه را داشتند) به طرفداري از امين عاملي وكتاب بيداري بخش او فتوا صادر كرد و با صراحت گفت :
ان استعمال السيوف و السلاسل و الطبول و الابواق و مايجري اليوم امثاله في مواكب الغرا بيوم عاشوراانما هو محرم و هو غيرشرعي .
اين فتوا نيز موجب اختلافات و سر و صداي شديدي شد و برخي از وعاظ در سخنراني هاي خود آيت الله اصفهاني را به سختي مورد انتقاد و حتي اهانت قرار دادند. ولي وي هرگز حاضر نشد از فتوا و عقيده خود دست بردارد و خوشايند جاهلان و بي خردان سخن بگويد.
در بصره نيز آيت الله سيدمهدي قزويني به حمايت از علامه سيدمحسن امين برخاسته و در آثار خويش به انتقاد از قمه زني پرداخت . وي براين اعتقاد بود كه استفاده از آهن يعني زنجير و قمه در مراسم عزاداري حدود يك قرن قبل و توسط مردماني كه تسلط زيادي به قوانين شريعت نداشتند. پديد آمده است ...
مرحوم حاج شيخ عبدالكريم كه فقيهي روشن بين بود اين روش تعزيه و عزاداري را با پيام عاشورا ناسازگار مي ديد از اين روي در صدد برآمد تا از رواج اين رويه هاي نادرست وكارهاي خرافي به اسم دين و امام حسين عليه السلام جلوگيري كند.از اين روي در فتوايي با تيغ زني به مخالفت برخاست .
حاج شيخ در گامي ديگر پاره اي از مجلس هاي تعزيه و شبيه خواني را تبديل به مجالس روضه خواني كرد. اقتدار حاج شيخ سبب شد كه در محل تعزيه قم از رواج كارهاي ناروا جلوگيري شود و مجلس گردانان و صاحبان مجالس به احترام حاج شيخ به گرد برگذاري تعزيه هاي ناروا نگردند و عزاداران را از چنين كارهايي بازدارندولي پس از حاج شيخ دوباره برگذاري تعزيه هاي نامناسب و ناسازگار با باورهاي اسلامي وشيعي از سرگرفته شد.
مرجع بزرگ جهان تشيع آيت الله بروجردي نيز كوشش بسياري در جهت اصلاح مجالس عزاداري از اين گونه انحرافات نمودند ولي متاسفانه با مخالفت شديد بعضي از گردانندگان دستجات روبرو گرديدند به صورتي كه بعضي از آنها مي گفتند : ما دوازده ماه سال را در تمام امور به حضرت آيت الله مراجعه نموده و از ايشان تقليد مي كنيم ولي دهه عاشورا از معظم له تقليد نخواهيم نمود بلكه ازآن چه كه خودمان تشخيص مي دهيم پيروي خواهيم كرد!
قسمتي از سخنان آيت الله سيدمحسن امين
از آنجا كه ابليس و لشگريانش عموما مردم را به وسيله اموري كه در ميان آنها رايج است گمراه مي كنند بسياري مواقع نيز مردم را به وسيله دين از دين منحرف مي كنند بلكه اين نحوه گمراهي بيشترين ضرر را در پي خواهد داشت عبادات و سنت هاي كمي را مي توان يافت كه ابليس و اعوانش به طريقي در آن داخل نشده و آن را فاسد ننموده اند از جمله اين عبادات اقامه شعائر حزن و عزاي بر سيدالشهدا حضرت اباعبدالله الحسين عليه السلام است كه در طريقه شيعه از عصر امام حسين عليه السلام تا به امروز استمرار داشته است اما هنگامي كه ابليس و لشگريانش منافع و فوائد نهفته در آن را مي بينند و اينكه آنها نخواهند توانست آن را به تمامي با نيرنگ و حيله نابود كنند متوسل به اغوا و فريب مردم شده و آنها را ناخواسته مجبور به داخل كردن بدعت ها و منكراتي مي كنند كه فسادش در نزد غير مسلمانان نيز آشكار است . و اين شياطين قصدي جز باطل نمودن منافع و ثواب عزاداري ندارند (و با همين نيت شوم ) اموري را در عزاداري امام حسين عليه السلام داخل مي كنند كه جميع مسلمين بر تحريم اكثر آنها اجماع دارند و همگي معترفند كه آنها از منكرات و كبائر الهي است كه خداوند در قرآن كريم فاعلش را تهديد نموده و مذمومش قرار داده است ... ازجمله اين منكرات ايذا نفس وضرر زدن به بدن است كه با زدن شمشير و چاقو و...
بيانات مقام معظم رهبري درباره قمه زدن
من واقعا مي ترسم از اين كه خداي ناكرده در اين دوران كه دوران ظهور اسلام بروز اسلام تجلي اسلام و تجلي فكر اهل بيت عليهم الصلاه و السلام است نتوانيم وظيفه مان را انجام دهيم . برخي كارهاست كه پرداختن به آنها مردم را به خدا و دين نزديك مي كند. يكي از آن كارها همين عزاداريهاي سنتي است كه باعث تقرب بيشتر مردم به دين مي شود. اين كه امام فرمودند « عزاداري سنتي بكنيد » به خاطر همين تقريب است . در مجالس عزاداري نشستن روضه خواندن گريه كردن به سرو سينه زدن و مواكب عزا و دسته هاي عزاداري به راه انداختن از اموري است كه عواطف عمومي را نسبت به خاندان پيغمبر پرجوش مي كند و بسيار خوب است . در مقابل برخي كارها هم هست كه پرداختن به آنها كساني را از دين برمي گرداند. بنده خيلي متاسفم كه بگويم در اين سه چهار سال اخير برخي كارها در ارتباط با مراسم عزاداري ماه محرم ديده شده است كه دستهايي به غلط آن را در جامعه ما ترويج كرده اند. كارهايي را باب مي كنند و رواج مي دهند كه هر كس ناظر آن باشد برايش سوال به وجود مي آيد. به عنوان مثال در قديم الايام بين طبقه عوام الناس معمول بود كه در روزهاي عزاداري به بدن خودشان قفل مي زدند! البته پس از مدتي بزرگان و علما آن را منع كردند و اين رسم غلط برافتاد. اما باز مجددا شروع به ترويج اين رسم كرده اند و شنيدم كه بعضي افراد در گوشه و كنار اين كشور به بدن خودشان قفل مي زنند! اين چه كار غلطي است كه بعضي افراد انجام ميدهند!
قمه زدن نيز همين طور است . قمه زدن هم از كارهاي خلاف است . مي دانم عده اي خواهند گفت : « حق اين بود كه فلاني اسم قمه را نمي آورد. » خواهند گفت : « شما به قمه زدن چه كار داشتيد عده اي مي زنند بگذاريد بزنند! » نه نمي شود در مقابل اين كار غلط سكوت كرد. اگر به گونه اي كه طي چهار پنج سال اخير بعد از جنگ قمه زدن را ترويج كردند و هنوز هم مي كنند در زمان حيات مبارك امام رضوان الله عليه ترويج مي كردند قطعا ايشان در مقابل اين قضيه مي ايستادند. كار غلطي است كه عده اي قمه به دست بگيرند و به سر خودشان بزنند و خون بريزند. اين كار را مي كنند كه چه بشود ! كجاي اين حركت عزاداري است ! البته دست بر سر زدن به نوعي نشانه عزاداري است . شما بارها ديده ايد كساني كه مصيبتي برايشان پيش مي آيد بر سرو سينه خود مي كوبند. اين نشانه عزاداري معمولي است . اما شما تا به حال كجا ديده ايد كه فردي به خاطر رويكرد مصيبت عزيزترين عزيزانش با شمشير بر مغز خود بكوبد و از سر خود خون جاري كند ! كجاي اين كار عزاداري است ! قمه زدن سنتي جعلي است . از اموري است كه مربوط به دين نيست و بلاشك خدا هم از انجام آن راضي نيست . علماي سلف دستشان بسته بود و نمي توانستند بگويند « اين كار غلط و خلاف است » امروز روز حاكميت اسلام و روز جلوه اسلام است . نبايد كاري كنيم كه آحاد جامعه اسلامي برتر يعني جامعه محب اهل بيت عليهم السلام كه به نام مقدس ولي عصر ارواحنافداه به نام حسين بن علي عليهما السلام و به نام اميرالمومنين عليه الصلاه و السلام مفتخرند در نظر مسلمانان و غير مسلمانان عالم به عنوان يك گروه آدمهاي خرافي بي منطق معرفي شوند. من حقيقتا هر چه فكر كردم ديدم نمي توانم اين مطلب ـ قمه زدن ـ را كه قطعا يك خلاف و يك بدعت است به اطلاع مردم عزيزمان نرسانم . اين كار را نكنند. بنده راضي نيستم . اگر كسي تظاهر به اين معنا كند كه بخواهد قمه بزند من قلبا از او ناراضي ام اين را من جدا عرض مي كنم . يك وقت بود در گوشه و كنار چند نفر دور هم جمع مي شدند و دور راز انظار عمومي مبادرت به قمه زني مي كردند و كارشان تظاهر ـ به اين معنا كه امروز هست ـ نبود كسي هم به خوب و بدعملشان كار نداشت چرا كه در دايره محدودي انجام مي شد. اما يك وقت بناست كه چند هزار نفر ناگهان در خياباني از خيابانهاي تهران يا قم يا شهرهاي آذربايجان و يا شهرهاي خراسان ظاهر شوند و با قمه و شمشير بر سر خودشان ضربه وارد كنند. اين كار قطعا خلاف است . امام حسين (ع ) به اين معنا راضي نيست . من نمي دانم كدام سليقه هايي و از كجا اين بدعتهاي عجيب و خلاف را وارد جوامع اسلامي و جامعه انقلابي ما مي كنند !
اخيرا يك بدعت عجيب و غريب و نامانوس ديگر هم در باب زيارت درست كرده اند! بدين ترتيب كه وقتي ميخواهند قبور مطهر ائمه عليهم السلام را زيارت كنند از در صحن كه وارد مي شوند روي زمين مي خوابند و سينه خيز خود را به حرم مي رسانند.
قسمتي از سخنان آيت الله العظمي فاضل لنكراني
از هر نوع عمل كه جنبه توجيه پذيري ندارد و موجب سواستفاده مغرضان وموجب وهن مذهب مي شود بايد اجتناب كرد. با توجه به گرايشي كه نسبت به اسلام و تشيع بعد پيروزي انقلاب اسلامي ايران در اكثر نقاط جهان پيدا شده و ايران اسلامي به عنوام ام القراي جهان اسلام شناخته مي شود و اعمال و رفتار ملت ايران به عنوان الگو و بيانگر اسلام مطرح است لازم است در رابطه با مسايل سوگواري و عزاداري سالار شهيدان حضرت ابي عبدالله الحسين عليه السلام به گونه اي عمل شود كه موجب گرايش بيشتر وعلاقه مندي شديدتر به آن حضرت و هدف مقدس وي گردد. پيداست در اين شرايط مسئله قمه زدن نه تنها چنين نقشي ندارد بلكه به علت عدم قابليت پذيرش و نداشتن هيچ گونه توجيه قابل فهم مخاطبين نتيجه سو بر آن مترتب خواهد شد. لذا لازم است شيعيان علاقه مند به مكتب آن امام از آن خودداري كنند و چنانچه در اين مورد نذري وجود داشته باشد نذر واجد شرايط صحت و انعقاد نيست .
قمه زني بدعتي است كه در سال هاي اخير توسط ناآگاهان و يا آگاهاني كه برنامه و اهداف ويژه دارند تبليغ و ترويج مي شود. قمه زني با روح تعاليم اسلام نه تنها همخواني ندارد بلكه تقابل دارد. از نظر تاريخي مسلم است كه قمه زني در قبل از صفويه هيچ گونه سابقه اي نداشته است
فتواي تاريخي مرجع بزرگ سيد ابوالحسن اصفهاني درباره قمه زني چنين است : بكار بردن شمشيرها و قمه و زنجيرها و طبل ها و بوق ها و كارهايي مانند اين امور كه امروزه در دسته هاي عزاداري و در روز عاشورا معمول است همه حرام و غير شرعي است
براي تهيه اين كتاب مي توانيد با ايميل mahdi.noor@gmail.com تماس بگيريد.
+ نوشته شده در شنبه شانزدهم تیر 1386ساعت 13:44 توسط mahdi
|
