انسجام اسلامي از نگاه اهل بيت عليهمالسلام
مقدمه
وحدت و انسجام امّت را ميتوان از بزرگترين نعمتهاي الهي دانست كه بنا به فرمودة اميرالمؤمنين، عليهالسلام، از منتهاي بزرگ خداوند بر مردم به شمار ميآيد. آن حضرت در اينباره ميفرمايند:
«فإن الله سبحانه قد امتن على جماعة هذه الأمة فيما عقد بينهم من حبل هذه الألفة التي ينتقلون في ظلها، ويأوون إلى كنفها، بنعمة لايعرف أحد من المخلوقين لها قيمة لأنها أرجح من كل ثمن وأجل من كل خطر». (نهج البلاغه، خطبه192)
خداوند بر اين امّت، منت گذارده و بين آنان الفت و اتحاد ايجاد كرده است كه در ساية آن زندگي كنند و به كنف حمايت آن پناهنده شوند؛ اين نعمتي است كه احدي نميتواند بهايي برايش بگذارد؛ زيرا از هر بهايي گرانقدرتر و از هر چيز پر ارزشي، باارزشتر است.
از اين رو وحدت جامعه اسلامي بايد از پراهميتترين موضوعاتي باشد كه مسلمانان آن را دنبال نموده و به فكر تحقق آن هستند. وحدتي كه به نصّ حديث ثقلين با محوريت قرآن و عترت تحقق پيدا خواهند نمود.
امّا متأسفانه در اين ميان افرادي نيز بودهاند كه همواره ميخواستهاند تا با تكيه بر يكي از اين دو اصل و كنار نهادن ديگري ميان مسلمين تفرقه ايجاد كنند.
چه بسيار فرقههاي منحرفي كه با تكيه بر قرآن و محروم ساختن خويش از عترت، به ستيز با ساير مسلمين شتافته و حتي همه مسلمانان را يكسر كافر ميدانستند. در مقابل نيز گروهي بودهاند كه با تفسير خاص خود از اهلبيت، عليهمالسلام، همواره خواستهاند تا ضمن جداساختن اهلبيت، عليهمالسلام، از قرآن، آن بزرگواران را محور تفرقه جلوه داده و بر طبل تفرقه ميان مسلمانان بكوبند.
اين درحالي است كه ائمة اطهار، عليهمالسلام، ضمن تأكيد فراوان به ضرورت حفظ اتحاد مسلمين، در اين راه حتي از حقوق حقة خويش نيز ميگذشتند.
اين نوشته، نگاه كوتاهي است به روايات و سيرة عملي اهلبيت، عليهمالسلام، كه در آن سعي شده است تا در عين اختصار ابعاد گوناگون برخوردهاي آن بزرگواران با موضوع وحدت اسلامي را به رصد كشيده شود.
انسجام اسلامي از نگاه اهل بيت عليهمالسلام
با نگاهي دقيق و ژرف به مجموع رواياتي كه از ناحية اهل بيت، عليهمالسلام، به دست ما رسيده است متوجه اين حقيقت بزرگ خواهيم گرديد كه موضوع وحدت و يكپارچگي امّت اسلامي از مسائل بسيار مهم و قابل توجّه نزد ائمه، عليهمالسلام، بوده است به گونهاي كه آن بزرگواران ضمن تأكيدهاي فراوان بر ضرورت حفظ اتحاد مسلمين، توجه به آن را از وظايف اصلي شيعيان در برخورد با مخالفان مذهبي ميدانستهاند. همچنانكه سيرة عملي آن بزرگواران و شيعيانشان در مدارا با ديگر مسلمانان نيز شاهدي مناسب بر پراهميت بودن اين موضوع نزد آن بزرگواران دارد كه البته اين امر نيز دقيقاً ادامة سيرة حضرت اميرالمؤمنين علي، عليهالسلام، ميباشد كه خطاب به يكي از پيروان خويش چنين فرمودند:
يا بريده، ادخل فيما دخل فيه الناس؛ فان اجتماعهم احبّ، اليّ من اختلافهم اليوم؛[1]
اي بريده، داخل شو در آن چه مردم در آن داخل شدهاند؛ زيرا اجتماع ايشان محبوبتر است. نزد من از پراكندگي امروز آنها.
وحدت مسلمين آنقدر مهم است كه حضرت علي، عليهالسلام، با وجود مصايب سنگين، به شدت، حافظ اتحاد جامعه اسلامي بود. آن حضرت در نامهاي به ابوموسي اشعري مينويسد:
«وليس رجل- فاعلم- أحرص علي جماعة امة محمد، صلي الله عليه وآله، و الفتها منّي أبتغي بذلك حسن الثواب وكرم الماب»[2]؛
در همين راستا، ميتوان تأكيدهاي فراوان ائمه اطهار، عليهمالسلام، بر حضور در اجتماعات ساير مسلمين و خصوصاً نمازگزاردن با آنها را نيز دليلي ديگر بر اين مدعا دانست كه با نظر به آنها ميتوان به عمق توجّه ايشان به مسألة وحدت اسلامي پي برد. چنانچه امام صادق، عليهالسلام، دربارة اهميت نمازگزاردان با مخالفان مذهبي ميفرمودند:
من صلي معهم في الصف الاوّل كان كمن صلي خلف رسول الله، صلي الله عليه وآله، في الصف الاوّل؛[3]
هر كه با آنها (مخالفان) در صف اوّل نماز بگذارد، گويا با رسول خدا در صف اوّل نماز خوانده است.
اسحاق بن عمار نيز ميگويد كه امام صادق، عليهالسلام، به من فرمودند:
يا إسحاق أتصلي معهم في المسجد؟ قلت: نعم، قال: صل معهم فان المصلي معهم في الصف الاوّل كالشاهر سيفه في سبيل الله[4]؛
اي اسحاق، آيا با مخالفين در مسجد نماز ميخواني، گفتم: آري، امام فرمودند: با آنها نماز بخوان زيرا كسي كه با آنها در صف اوّل نماز بخواند مانند كسي است كه شمشيرش را در راه خدا آخته است.
و يا در روايت ديگري آن حضرت ميفرمايند:
إذا صليت معهم غفر لك بعدد من خلفك[5]؛
هنگامي كه با آنها نماز ميگذاري خداوند به ميزان كساني كه در پشت تو هستند گناهان تو را ميبخشايد.
آيت الله خوئي پس از ذكر تعدادي از اين روايات، با بيان اينكه صدور چنين دستورهائي به جهت رعايت تقيه و خوف از ضرر نبوده است، زيرا اصحاب امام، عليهالسلام، در آن زمان شناخته شده و معروف بودند، مينويسد:
«همانا حكمت از صدور چنين رواياتي رعايت مدارا و حفظ توحيد كلمة مسلمين بوده است تا بدين وسيله شيعيان خود را به عدم تعصب متمايز و مشخص سازند؛ بنابراين چنين توصيههايي در زمان ما نيز جاري بوده و حضور در مساجد مخالفان و نماز خواندن با آنها به منظور مشخص ساختن شيعه از ساير مسلمانان به عدم تعصب، مستحب است تا بدين جهت اتحاد كلمه مسلمين حفظ گردد». [6]
بر روي ادامه مطلب كليك كنيد:
ادامه مطلب